18-09-2025, 12:23
Ukazał się długo przygotowywany projekt rezolucji Rady Europy, największej organizacji praw człowieka na kontynencie, dotyczący Węgier. Komisja Monitorująca Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (PACE) wyraża w nim poważne zaniepokojenie wynikami Węgier w dziedzinie demokracji, praw człowieka i praworządności, a dokładniej brakiem postępów oraz „pogarszającą się sytuacją w niektórych obszarach”.
Od 2022 roku Węgry znajdują się pod procedurą monitorującą PACE. Na podstawie sporządzonego w jej ramach raportu powstał projekt rezolucji, który zostanie omówiony 30 września podczas posiedzenia Zgromadzenia w Strasburgu. Autorzy tekstu – Eerik-Niiles Kross (liberał z Estonii) i George Papandreou (socjalista z Grecji) – formułują w nim poważne zarzuty, które na Węgrzech były już wielokrotnie powtarzane przez krytyków systemu Orbána.
Według projektu, choć kwalifikowana większość konstytucyjna – czyli dwie trzecie – może odgrywać kluczową rolę w utrzymaniu systemu hamulców i równowagi w demokratycznych rządach, praktyka koalicji Fidesz–KDNP jest sprzeczna z tą zasadą. Zmieniając ordynację wyborczą, ułatwiła zdobycie większości konstytucyjnej, a następnie jednostronnie wykorzystała ją do:
• zmiany Ustawy Zasadniczej,
• obsadzania stanowisk kierowniczych w kluczowych instytucjach,
• uchwalania ustaw kardynalnych (wymagają większości 2/3 głosów) , które wzmacniały polityczne decyzje rządzących.
W rezultacie system instytucjonalnych hamulców i równowagi na Węgrzech został głęboko zmieniony na korzyść władzy wykonawczej, w stopniu rodzącym poważne pytania co do braku odpowiednich mechanizmów kontroli konstytucyjnej – stwierdza projekt.
Projekt wprost wskazuje, że reformy wyborcze po 2010 roku – m. in. zmniejszenie liczby posłów z 386 do 199, zmiana okręgów wyborczych, system głosowania z zagranicy, a następnie kolejne manipulacje zasadami wyborczymi – sprzyjają uzyskaniu większości konstytucyjnej i ułatwiają kolejne zwycięstwa partii rządzących. Nadużywanie zmian konstytucyjnych i ustaw kardynalnych osłabia równowagę władz. Sam proces legislacyjny – m. in. ze względu na częste korzystanie z poselskich projektów ustaw – nie zapewnia wystarczającej przejrzystości ani rzeczywistych konsultacji społecznych.
Autorzy piszą, że choć podjęto kroki na rzecz wzmocnienia niezależności sądów na Węgrzech, nadal budzi obawy wolność wypowiedzi sędziów, niedostateczna indeksacja wynagrodzeń oraz możliwość politycznych nacisków. Projekt szczegółowo omawia także to, że:
• gwarancje instytucjonalne i skuteczność działań w walce z korupcją są słabe.
Jeśli chodzi o prawa człowieka, zdaniem Rady Europy również nie wygląda to najlepiej. Koncentracja własności mediów, obsadzanie organów osobami powiązanymi z rządem oraz nieproporcjonalny podział reklam państwowych zniekształcają przestrzeń publiczną. Nowe ramy prawne i instytucjonalne dla społeczeństwa obywatelskiego ograniczają działalność organizacji pozarządowych.
W rezolucji szczególnie podkreślono, że:
• Urząd Ochrony Suwerenności powinien zostać zlikwidowany, ponieważ zagraża demokratycznej kontroli i wolności słowa.
Fundacje powiernicze zarządzające majątkiem publicznym: zagrażają autonomii akademickiej i kulturalnej, a także brak im odpowiedniej przejrzystości. Zaostrzenie prawa o zgromadzeniach ogranicza możliwość pokojowych protestów. Projekt wytyka również, że Węgry nie wypełniają w pełni orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Rada Europy sformułowała też rekomendacje naprawcze. Najważniejsze z nich to:
• pełna rewizja ordynacji wyborczej po wyborach w 2026 roku z udziałem szerokich konsultacji społecznych i politycznych,
• zwiększenie niezależności kontroli finansowania partii oraz przejrzystości,
• reforma mechanizmów powoływania sędziów Trybunału Konstytucyjnego i innych instytucji niezależnych,
• likwidacja Urzędu Ochrony Suwerenności,
• zmiana ustawy o przejrzystości życia publicznego zgodnie z zaleceniami Komisji Weneckiej.
Źródło: Zsigmond Kassai - 24.hu
Od 2022 roku Węgry znajdują się pod procedurą monitorującą PACE. Na podstawie sporządzonego w jej ramach raportu powstał projekt rezolucji, który zostanie omówiony 30 września podczas posiedzenia Zgromadzenia w Strasburgu. Autorzy tekstu – Eerik-Niiles Kross (liberał z Estonii) i George Papandreou (socjalista z Grecji) – formułują w nim poważne zarzuty, które na Węgrzech były już wielokrotnie powtarzane przez krytyków systemu Orbána.
Według projektu, choć kwalifikowana większość konstytucyjna – czyli dwie trzecie – może odgrywać kluczową rolę w utrzymaniu systemu hamulców i równowagi w demokratycznych rządach, praktyka koalicji Fidesz–KDNP jest sprzeczna z tą zasadą. Zmieniając ordynację wyborczą, ułatwiła zdobycie większości konstytucyjnej, a następnie jednostronnie wykorzystała ją do:
• zmiany Ustawy Zasadniczej,
• obsadzania stanowisk kierowniczych w kluczowych instytucjach,
• uchwalania ustaw kardynalnych (wymagają większości 2/3 głosów) , które wzmacniały polityczne decyzje rządzących.
W rezultacie system instytucjonalnych hamulców i równowagi na Węgrzech został głęboko zmieniony na korzyść władzy wykonawczej, w stopniu rodzącym poważne pytania co do braku odpowiednich mechanizmów kontroli konstytucyjnej – stwierdza projekt.
Projekt wprost wskazuje, że reformy wyborcze po 2010 roku – m. in. zmniejszenie liczby posłów z 386 do 199, zmiana okręgów wyborczych, system głosowania z zagranicy, a następnie kolejne manipulacje zasadami wyborczymi – sprzyjają uzyskaniu większości konstytucyjnej i ułatwiają kolejne zwycięstwa partii rządzących. Nadużywanie zmian konstytucyjnych i ustaw kardynalnych osłabia równowagę władz. Sam proces legislacyjny – m. in. ze względu na częste korzystanie z poselskich projektów ustaw – nie zapewnia wystarczającej przejrzystości ani rzeczywistych konsultacji społecznych.
Autorzy piszą, że choć podjęto kroki na rzecz wzmocnienia niezależności sądów na Węgrzech, nadal budzi obawy wolność wypowiedzi sędziów, niedostateczna indeksacja wynagrodzeń oraz możliwość politycznych nacisków. Projekt szczegółowo omawia także to, że:
• gwarancje instytucjonalne i skuteczność działań w walce z korupcją są słabe.
Jeśli chodzi o prawa człowieka, zdaniem Rady Europy również nie wygląda to najlepiej. Koncentracja własności mediów, obsadzanie organów osobami powiązanymi z rządem oraz nieproporcjonalny podział reklam państwowych zniekształcają przestrzeń publiczną. Nowe ramy prawne i instytucjonalne dla społeczeństwa obywatelskiego ograniczają działalność organizacji pozarządowych.
W rezolucji szczególnie podkreślono, że:
• Urząd Ochrony Suwerenności powinien zostać zlikwidowany, ponieważ zagraża demokratycznej kontroli i wolności słowa.
Fundacje powiernicze zarządzające majątkiem publicznym: zagrażają autonomii akademickiej i kulturalnej, a także brak im odpowiedniej przejrzystości. Zaostrzenie prawa o zgromadzeniach ogranicza możliwość pokojowych protestów. Projekt wytyka również, że Węgry nie wypełniają w pełni orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Rada Europy sformułowała też rekomendacje naprawcze. Najważniejsze z nich to:
• pełna rewizja ordynacji wyborczej po wyborach w 2026 roku z udziałem szerokich konsultacji społecznych i politycznych,
• zwiększenie niezależności kontroli finansowania partii oraz przejrzystości,
• reforma mechanizmów powoływania sędziów Trybunału Konstytucyjnego i innych instytucji niezależnych,
• likwidacja Urzędu Ochrony Suwerenności,
• zmiana ustawy o przejrzystości życia publicznego zgodnie z zaleceniami Komisji Weneckiej.
Źródło: Zsigmond Kassai - 24.hu